Жай сөйлем және оның түрлері - презентация, доклад, проект скачать

Нажмите для полного просмотра!

Содержание ▲

Вы можете ознакомиться и скачать презентацию на тему Жай сөйлем және оның түрлері. Доклад-сообщение содержит 36 слайдов. Презентации для любого класса можно скачать бесплатно. Если материал и наш сайт презентаций Mypresentation Вам понравились – поделитесь им с друзьями с помощью социальных кнопок и добавьте в закладки в своем браузере.

Слайды и текст этой презентации

Слайд 1

Описание слайда:

Слайд 2

Описание слайда:

МАЗМҰНЫ КІРІСПЕ І ТАРАУ ЖАЙ СӨЙЛЕМ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ 1.1. Жай сөйлем және оның түрлері 1.2. Жай сөйлемнің зерттелу жайы ІІ ТАРАУ ЖАЙ СӨЙЛЕМДІ МЕКТЕПТЕ ОҚЫТУ 2.1. Жай сөйлемнің мектепте оқытылу жайы 2.2. Жай сөйлемнің түрлеріне қарай талдау 2.3. Тіл дамытуды жүргізу жолдары ҚОРЫТЫНДЫ ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ҚОСЫМША

Слайд 3

Описание слайда:

Кіріспеде синтаксистің түрлері жайлы айтылып, курстық жұмыстың мақсаты, міндеті, өзектілігі және болжамы айқындалады. Кіріспеде синтаксистің түрлері жайлы айтылып, курстық жұмыстың мақсаты, міндеті, өзектілігі және болжамы айқындалады. Бірінші тарауда жай сөйлем туралы анықтамалар, оның айтылу мақсатына қарай және тұрлаулы мүшелердің қатысу қатыспауына қарай түрлері, жай сөйлемді зерттеген ғалымдар және олардың еңбектері туралы айтылады. Екінші тарауда жай сөйлемнің мектепте оқытылу жайы, жай сөйлемді талдау жолдары, синтаксистік жаттығулар және жай сөйлемді оқу арқылы тіл дамыту жолдары қарастырылады. Қорытындыда курстық жұмыстың қандай нәтижелерге жетіп, жай сөйлемнің және оған арналған жазба жаттығуларының маңызы, мектепте оқытылуы, қорытындыланады.

Слайд 4

Описание слайда:

Курстық жұмыстың мақсаты: Қазақ тіл білімінде жай сөйлемнің өзіндік ерекшелігін, айтылу мақсатына, сөйлем мүшелерінің қатынасына қарай түрлерін таныту. Жай сөйлемнің зерттелу жайы туралы қазақ ғалымдарының еңбектерімен таныстыру. Жалпы білім беретін орта мектептерде жай сөйлемді оқытуда тиімді әдістерді пайдалана білу, жай сөйлемді түрлеріне қарай талдауды таныстыру.

Слайд 5

Описание слайда:

Курстық жұмыстың міндеттері: - тілге қатысты ғылыми-практикалық жаңалықтарға сүйене отырып, жай сөйлемді оқыту барысында тіл дамыту жұмысын жүргізудің мазмұнын, жолдарын, әдіс-тәсілдерін айқындау. - жай сөйлемді оқытудағы тіл дамыту жұмыстарының қазіргі жағдайын анықтау; - жай сөйлемді зерттелуімен және зерттеуші ғалымдармен таныстыру - жай сөйлемнің түрлеріне қарай талдау Осы міндеттерді орындау арқылы негізгі мақсатқа қол жеткізіледі.

Слайд 6

Описание слайда:

Зерттеудің ғылыми болжамы: Зерттеудің ғылыми болжамы: Егер жай сөйлемдерді оқыту бағдарламалық талаптарға сай жүйелі жүргізілсе; жай сөйлемді оқытуда оқушылардың тілін дамыту, олардың жас ерекшеліктеріне сәйкес материалдарды сұрыптап, оны меңгертудің тиімді әдіс-тәсілдері арқылы жүзеге асырылса; жай сөйлемді оқыту оқу-әдістемелік кешендермен қамтамасыз етілсе, онда оқушылардың тілін дамытуға негіз болады.

Слайд 7

Описание слайда:

І ТАРАУ ЖАЙ СӨЙЛЕМ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ

Слайд 8

Описание слайда:

Слайд 9

Описание слайда:

Слайд 10

Описание слайда:

Слайд 11

Описание слайда:

Жақты сөйлем Жақты сөйлем ‒ құрамына бастауышы қатысқан немесе жасырын тұрса баяндауыш арқылы табуға болатын жай сөйлем түрі.

Слайд 12

Описание слайда:

1)Балалар кітапханаға кірді. 1)Балалар кітапханаға кірді. 2) Айтқан тапсырмаларын уақытында орындадық. 1.Алғашқы сөйлемнің бастауышы ‒ балалар, баяндауышы ‒ кірді. 2. Екінші сөйлемнің баяндауышы ‒ орындадық сөйлемде анық тұрғанымен, бастауыш берілмеген. Дегенмен бастауышты баяндауыш арқылы тауып ала аламыз, орындадық етістігі 1- жақта, көпше түрінде тұр, яғни бастауышы ‒ біз.

Слайд 13

Описание слайда:

Жақсыз сөйлем ‒ баяндауыштың өзі ғана сол сөйлемге негіз, ұйытқы болатын жай сөйлем түрі. Мысалы: Сабақтан кешігуге болмайды.

Слайд 14

Описание слайда:

Жақсыз сөйлемнің баяндауыштары мынадай тұлғада келеді:

Слайд 15

Описание слайда:

Слайд 16

Описание слайда:

Слайд 17

Описание слайда:

Мысалы: 1) Кәлен бір ытқып сыртқа шықты. Мысалы: 1) Кәлен бір ытқып сыртқа шықты. 2) Күпі сыртынан қайыс белбеуін буып алды. 3) Көзінен жасы ыршып кетті. Осы үш сөйлемнің алдыңғысы – толымды cөйлем, өйткені оны сөйлем етіп тұрған баяндауышы (не істеді? - шықты) да, бастауышы да (кім шықты? – Кәлен) бар және сөйлем білдіретін ойға қатысты пысықтауыш (қайда шықты? – сыртқа және қалай шықты – бір ытқып ) та жұмсалған. Екінші сөйлемде баяндауыштың (не істеді? – буып алды) иесі бастауыш жоқ, сөйлемде түсіп қалған, бірақ оны табуға болады: кім буып алды? – ол (Кәлен). Үшінші сөйлемде көзінен сөзінің анықтауышы (кімнің көзінен?) түсіп қалған. Сондықтан екінші, үшінші сөйлемдер толымсыз сөйлемдер деп танылады.

Слайд 18

Описание слайда:

Атаулы сөйлем ‒ ойды білдірмей, тек соған байланысты заттың құбылыстың, мезгілдің, мекеннің аты аталып көрсетілетін жай сөйлемнің ерекше түрі. Атаулы сөйлем жеке дара қолданылатындық ‒ тан, шартты түрде сөйлем деп танылады. Бірақ оның мәні тек өзінен кейін қолданылған сөйлемдер арқылы түсініледі. Атаулы сөйлем өз ішінде сөйлем мүшелеріне жіктелмейді.

Слайд 19

Описание слайда:

Мысалы: Мысалы: Кеш. Ымырт жабылған кезі. Көкшетау маңы. Айнадай тұнық сулы Көлшүмектің қасы. Көлшүмектің жағасындағы көк ала қамыс, судыр құрғақтар айнаның жиегіне салынған салынған әдемі өрнек сияқты. Мұнда берілген 4 сөйлем мезгілді (1-2 сөйлемдері кеш және ымырт жабылған кез) және мекенді (3-4 сөйлемдер: Көкшетау маңы және айнадай Көлшүмектің қасы) атап қана тұр.

Слайд 20

Описание слайда:

Слайд 21

Описание слайда:

Слайд 22

Описание слайда:

Слайд 23

Описание слайда:

8-сынып, «Қазақ тілі» оқулығы, авторы – С. Аманжолов, А. Аманжолов, Г. Қосымова. Алматы, «Мектеп» 2004 жыл.

Слайд 24

Описание слайда:

Слайд 25

Описание слайда:

Слайд 26

Описание слайда:

69-жаттығу. Сөйлесуде сөйлем басында жоқ пен иә қолданылғанда, өздерінен кейінгі сөздерден олар үтірмен бөлінеді. Диалогті оқып шығыңдар да, әрбір сөйлемнің жақты сөйлем екендігін дәлелдеңдер. ‒Өзіңіз сөйлесесіз бе? ‒Иә, өзім сөйлесемін. ‒Көшеге шықса деймін. ‒Жоқ, сіздің келетініңіз жайында ол маған еш нәрсе деген жоқ. ‒Сәуле кеді ме, апа? ‒Иә, бүгін келді.

Слайд 27

Описание слайда:

Слайд 28

Описание слайда:

72-жаттығу. Берілген сөздерді бастауыш етіп, баяндауышын әр түрлі сөз табынан жасап, жақты сөйлем құрастырыңдар. Өзім, олар, бұл, сіз, жер, ел, оралмандар, үшеуіміз.

Слайд 29

Описание слайда:

Жаттығу жұмыстары. Синтаксистік жаттығуларға сөз тіркесі, жай сөйлем түрлері, құрамалас сөйлем түрлері мен пунктуацияға байланысты жаттығулар жатады. Оқушылардың осы бөлімдерден алған білімін бекіту мақсатында жүргізілетін жаттығуларға мынандай талаптар қойылады: Жаттығу жұмыстары. Синтаксистік жаттығуларға сөз тіркесі, жай сөйлем түрлері, құрамалас сөйлем түрлері мен пунктуацияға байланысты жаттығулар жатады. Оқушылардың осы бөлімдерден алған білімін бекіту мақсатында жүргізілетін жаттығуларға мынандай талаптар қойылады: 1) белгілі бір жаттығуды орындау үшін оқушыларда оны орындай алатындай білім, білік болуы шарт; 2) оқушылар жаттығуда не орындайтынын, оның қандай пайдасы барлығын түсініп орындағаны абзал; 3) жаттығу оқушының тілге қызығушылығын, ынтасын, ықыласын арттыруға тиіс; 4) жаттығулар кездейсоқ болмай, белгілі бір жүйемен орындалып отырылуы қажет; 5) жаттығу жұмыстары тек өтілген материалдарға ғана байланысты болмай, бұрын өтілген материалдарды да қайталауға мүмкіндік туғызуы шарт;

Слайд 30

Описание слайда:

Слайд 31

Описание слайда:

в) Жай сөйлемдерді сөйлем мүшелерінің байланысына қарай талдау. Мәтіннен жақты, жақсыз сөйлемдерін таптырып, оның жақты, жақсыз болу себептерін нақтылы мысалдар арқылы дәлелдеттіреді. в) Жай сөйлемдерді сөйлем мүшелерінің байланысына қарай талдау. Мәтіннен жақты, жақсыз сөйлемдерін таптырып, оның жақты, жақсыз болу себептерін нақтылы мысалдар арқылы дәлелдеттіреді. Еңбек етсең, ерінбе. Бұл – жақты сөйлем, белгілі бір жақта айтылып, бастауышы мен баяндауышы қиысып тұр. Бастауышы сөйлем ішінде айтылмағанмен, оны баяндауышына сұрақ қою арқылы табуға болады. (Кім ерінбеу керек? Сен.) г) Атаулы сөйлемдерді түрлеріне қарай талдату және олардың белгілерін өзара салыстырып отыру – жай сөйлемдерді талдаудың бір түрі. 1. Түн. 2. Айсыз аспан. Бұлар – атаулы сөйлемдер. Сөйлем ретінде қолданылып тұрған зат атаулары. Не? деген сұраққа жауап болып, атау мағынасында тұр.

Слайд 32

Описание слайда:

2.1. Тіл дамытуды жүргізу жолдары 2.1. Тіл дамытуды жүргізу жолдары Тіл қарым-қатынас жасаудың жолы болса, сол қарым-қатынас жасауда адамның өз ойын жеткізуінің негізгі формасы – сөйлем. Басқаша айтқанда, сөйлем – пікір алысуды, қарым-қатынас жасауды қамтамасыз ететін тілдік материалдың біртұтас бөлшегі. Бұл жерде сөйлемнің жеке компоненттері, олардың өзара байланысу заңдылықтары мен құрылу принциптері, сөйлемнің сөзден айырмашылығы бар үлкен единица екенін анықтайтын басты белгілері туралы айтыпжатудың қажеттілігі жоқ деп ойлаймыз. Адам ойының әр алуандығы оны айту үшін жұмсалатын сөйлемдердің құрамы мен түрлерінің әртүрлі болып келуіне ықпал етеді. Соның бірі – жай сөйлем. Жай сөйлем грамматиканың синтаксисі деп аталатын саласының объектісі ретінде қарастырылады. Ал орта мектепте қазақ тілін оқытуға арналған бағдарламада жай сөйлем синтаксисі жеке курс ретінде оқытылып, мұнда оқушыларға жай сөйлемің түрлері, сөйлем мүшелері, бірыңғай мүше, оқшау сөз т.б. грамматикалық белгілерін ажырата білуге, сөздерді синтаксистік құрылымда ауызекі сөйлеу мен жазу тлдерінде дұрыс қолдануға дағдыландырып, курс бойынша жүйелі, толық білім беру қамтылады.

Слайд 33

Описание слайда:

Жай сөйлемді оқытумен байланысты тіл дамыту жұмысын ұйымдастырудың негізгі мақсаты – жай сөйлемнің объектілерін оқыту тұсында оқушының сөздік қорын жетілдіру және оны өз ойын ауызша, жазбаша түрде де грамматикалық,тсилистикалық жағынан дұрыс бере білуге үйрету. Жай сөйлемді оқытумен байланысты тіл дамыту жұмысын ұйымдастырудың негізгі мақсаты – жай сөйлемнің объектілерін оқыту тұсында оқушының сөздік қорын жетілдіру және оны өз ойын ауызша, жазбаша түрде де грамматикалық,тсилистикалық жағынан дұрыс бере білуге үйрету. Жай сөйлемді оқыту барысында жүргізілетін тіл дамыту жұмысының бір бөлімі – оқушылардың сөздік қорын жетілдіру мақсатында сөздік жұмысын ұйымдатыру болса, екіншісі – тілдегі грамматикалық амал-тәсілдерді дұрыс жұмсай білуге үйрететін жаттығу жұмыстары. Оқушылардың ойын ауызша да, жазбаша да сауатты жеткізе білуін қамтамасыз ету үшін бұл екі жұмыстың бір-бірінен ажарымай, қатар жүріп отыруы міндетті. Сондықтан жай сөйлемді оқыту негізінде жүргізілетін тіл дамыту жұмысының бір тармағы сөздік жұмысына арналса, екіншісі – балаларға тілдегі грамматикалық амал-тәсілдерді дұрыс жұмсай білуді үйрететін жаттығу жұмыстары.

Слайд 34

Описание слайда:

Қорытынды: Қазақ тілінде жай сөйлем, оның түрлері, зерттелу жайы, оқытылу жолдарының өзіндік орны бар. Мектепте жай сөйлемді оқыту жүйесі қалыптасқан. Көп жағдайларда оқушылар жай сөйлемнің түрлерін ажырата алмай жатады. Жазба жұмыстарында тыныс белгілерінен қате жіберіп жатады. Осы ретте синтаксистік жаттығулардың маңызы зор. Міне, синтаксис саласындағы сөйлем, оның ішіндегі «Жай сөйлем» тақырыбы көлемінде берілетін жаттығуларды оқушыларға дұрыс меңгерту арқылы мұндай қателер жібермейтін болады. Қорытынды: Қазақ тілінде жай сөйлем, оның түрлері, зерттелу жайы, оқытылу жолдарының өзіндік орны бар. Мектепте жай сөйлемді оқыту жүйесі қалыптасқан. Көп жағдайларда оқушылар жай сөйлемнің түрлерін ажырата алмай жатады. Жазба жұмыстарында тыныс белгілерінен қате жіберіп жатады. Осы ретте синтаксистік жаттығулардың маңызы зор. Міне, синтаксис саласындағы сөйлем, оның ішіндегі «Жай сөйлем» тақырыбы көлемінде берілетін жаттығуларды оқушыларға дұрыс меңгерту арқылы мұндай қателер жібермейтін болады.