Վանի թագավորություն (5) - презентация, доклад, проект скачать

Нажмите для полного просмотра!

Содержание ▲

Вы можете ознакомиться и скачать презентацию на тему Վանի թագավորություն (5). Доклад-сообщение содержит 70 слайдов. Презентации для любого класса можно скачать бесплатно. Если материал и наш сайт презентаций Mypresentation Вам понравились – поделитесь им с друзьями с помощью социальных кнопок и добавьте в закладки в своем браузере.

Слайды и текст этой презентации

Слайд 1

Описание слайда:

Վանի թագավորություն

Слайд 2

Описание слайда:

Վանի թագավորության հիմնադրման մասին վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է մ. թ. ա. XIII–XI դարերում՝ Վանա լճից հարավ հիշատակվող Ուր(ու)ատրի ցեղային միության հիմքի վրա: Մեկ այլ տեսակետ այն կապում է Արարատյան դաշտի հետ` ելնելով թագավորության Արարատ-Ուրարտու անվանումից: Ներկայումս ընդունված է այն տեսակետը, ըստ որի՝ թագավորության սկզբնատարածքը Վանա լճի ավազանն է, որի հետ էլ կապվում է թագավորության հիմնական ինքնանվանումը` «Բիայնիլի» (այդ պատճառով էլ գիտության մեջ պետությունը հայտնի է նաև «Վանի թագավորություն» անվամբ): Վանի թագավորության հիմնադրման մասին վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է մ. թ. ա. XIII–XI դարերում՝ Վանա լճից հարավ հիշատակվող Ուր(ու)ատրի ցեղային միության հիմքի վրա: Մեկ այլ տեսակետ այն կապում է Արարատյան դաշտի հետ` ելնելով թագավորության Արարատ-Ուրարտու անվանումից: Ներկայումս ընդունված է այն տեսակետը, ըստ որի՝ թագավորության սկզբնատարածքը Վանա լճի ավազանն է, որի հետ էլ կապվում է թագավորության հիմնական ինքնանվանումը` «Բիայնիլի» (այդ պատճառով էլ գիտության մեջ պետությունը հայտնի է նաև «Վանի թագավորություն» անվամբ):

Слайд 3

Описание слайда:

Տուշպայի հիմնադրման արձանագրությունը Տուշպայի հիմնադրման արձանագրությունը

Слайд 4

Описание слайда:

Առաջին վկայված արքան Արամե Ուրարտացին է, որի անունն ասորեստանյան աղբյուրներում 3 անգամ հիշատակվում է մ. թ. ա. 859–843 թթ-ի ընթացքում: Ըստ այլ տեսակետի՝ Վանի թագավորության հիմնադիր-արքան Սարդուրի I-ն է՝ Լութիպրիի որդին, որն էլ մ. թ. ա. 830-ական թվականներին կառուցել է Տուշպա (Տոսպ) մայրաքաղաքը: Տուշպայի հիմնադրման արձանագրություններում նա իրեն անվանել է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայացել «մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, արքաների արքա» տիտղոսներով։ Առաջին վկայված արքան Արամե Ուրարտացին է, որի անունն ասորեստանյան աղբյուրներում 3 անգամ հիշատակվում է մ. թ. ա. 859–843 թթ-ի ընթացքում: Ըստ այլ տեսակետի՝ Վանի թագավորության հիմնադիր-արքան Սարդուրի I-ն է՝ Լութիպրիի որդին, որն էլ մ. թ. ա. 830-ական թվականներին կառուցել է Տուշպա (Տոսպ) մայրաքաղաքը: Տուշպայի հիմնադրման արձանագրություններում նա իրեն անվանել է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայացել «մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, արքաների արքա» տիտղոսներով։

Слайд 5

Описание слайда:

ՍԱՐԴՈՒՐԻ Ա Սարդուրի Ա (Ք.ա. մոտ 835-825թթ), հաջողությամբ դիմակայել է Ասորեստանի կողոպտչական արշավանքներին, ընդարձակել և ամրապնդել թագավորության սահմանները:Սարդուրի Ա միավորել է Վանա լճի ավազանի երկրները և հիմնադրել արքունի նոր բերդաքաղաք Տուշպան (Տոսպավան):

Слайд 6

Описание слайда:

ԻՇՊՈՒԻՆԻԻ (Ք.ա 825-810թթ ) բարեփոխումները Գրային բարեփոխում՝ տեղական սեպագրի ստեղծում: Միասնական դիցարանի ստեղծում: Ք.ա 820-ական թթ. ՈՒրմիո լճի ավազանի հարավում ընդլայնում է թագավորությունը:

Слайд 7

Описание слайда:

«Մհերի դուռը» Վանում «Մհերի դուռը» Վանում

Слайд 8

Описание слайда:

Վանի (Տուշպա) միջնաբերդը Վանի (Տուշպա) միջնաբերդը

Слайд 9

Описание слайда:

ՄԵՆՈՒԱ Մենուայի օրոք (Ք.ա 810-786թթ) Վանի թագավորությունը հասել է աննախադեպ հզորության: Երկիրը տնտեսապես հզորացնելու համար նա ծավալել է շինարարական աշխատանքներ, ստեղծել է ոռոգման ցանց. հատկապես նշանավոր է ցայսօր գործող 72 կմ երկարությամբ Մենուայի ջրանցքը:

Слайд 10

Описание слайда:

Մենուայի ջրանցքը Մենուայի ջրանցքը

Слайд 11

Описание слайда:

Մենուան հատուկ ուշադրություն է դարձրել ռազմական շինարարությանը` ստեղծելով ամրաշինական մեծ ցանց: Մենուան հաղթանակներ է տարել տարածաշրջանի ամենահզոր պետության` Ասորեստանի նկատմամբ և Վանի թագավորությունը վերածել գերտերության: Մենուան հատուկ ուշադրություն է դարձրել ռազմական շինարարությանը` ստեղծելով ամրաշինական մեծ ցանց: Մենուան հաղթանակներ է տարել տարածաշրջանի ամենահզոր պետության` Ասորեստանի նկատմամբ և Վանի թագավորությունը վերածել գերտերության:

Слайд 12

Описание слайда:

Թևավոր ցուլի բրոնզե ֆիգուր, որով զարդարվել է արքայական գահը

Слайд 13

Описание слайда:

Բրոնզե կապարճի հատված` Սարդուրի II-ի գրությամբ

Слайд 14

Описание слайда:

Մետաղե կաթսա

Слайд 15

Описание слайда:

Բրոնզե վահան և սաղավարտ (մ. թ. ա. VIII դար)

Слайд 16

Описание слайда:

Պեղումներից հայտնաբերված մշակութային արժեքները պահպանվում, ուսումնասիրվում և ցուցադրվում են «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանում, Հայաստանի պատմության, Երևան քաղաքի, Բրիտանական (Լոնդոն), Առաջավորասիական (Բեռլին) թանգարաններում, Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ) և այլուր: Պեղումներից հայտնաբերված մշակութային արժեքները պահպանվում, ուսումնասիրվում և ցուցադրվում են «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանում, Հայաստանի պատմության, Երևան քաղաքի, Բրիտանական (Լոնդոն), Առաջավորասիական (Բեռլին) թանգարաններում, Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ) և այլուր:

Слайд 17

Описание слайда:

Արգիշտի Ա ( Ք.ա 786-764թթ ) Վանի թագավորության արքա մոտ մ.թ.ա. 786 թվականից։ Արգիշտի Ա-ի գահակալության տարիներին Վանի հայկական թագավորությունը հասել է հզորության գագաթնակետին։ Արգիշտի Ա գործունեությունը վերականգնվում է ճշգրիտ ժամանակագրությամբ շնորհիվ «Խորխոռյան տարեգրության», որում իրադարձությունները ներկայացվում են հանգամանորեն։

Слайд 18

Описание слайда:

Քաղաքականությունը Քաղաքականությունը Գրեթե Հայկական ամբողջ լեռնաշխարհը միավորելով Վանի թագավորության մեջ՝ Արգիշտի Ա-ն հետևողականորեն վարել է անհնազանդ ցեղային իշխանությունների կենտրոնախույս ձգտումները ճնշելու քաղաքականություն, թուլացրել է նրանց ուժերը, հարկերի ու պարտավորությունների ենթարկել, նրանց տիրույթներում ռազմական հենակետեր ստեղծել, վերաբնակեցրել իր տիրապետության տակ եղած այլ վայրերում :

Слайд 19

Описание слайда:

Արգիշտի Ա-ի արշավանքներն ու բարեփոխումները Ք.ա 785 թ արշավում է Դիաուխի և իր պետությանն է միավորու վերջինիս մեծ մասը: Արշավում է Զաբախա կամ Ջավախք՝ մինչև Հզոր Սիրիմու լեռը : Ք.ա 783թ արշավանք է ձեռնարկում դեպի արևմուտք՝ Փոքր Ասիայի տարածք :

Слайд 20

Описание слайда:

Ք.ա. 782 թ հիմնադրում է Էրեբունի ամրոցը : Ք.ա. 782 թ հիմնադրում է Էրեբունի ամրոցը : Ք.ա 781թ Արգիշտին ոչ միայն պարտության է մատնում ասորեստանյան զորքերին, այլև հասնում է մինչև Պարսուա և Բաբելոնիա : Ք.ա. 785-781թթ. Արգիշտի Ա-ի առաջնորդությամբ ստեղծվում է Վանի աշխարհակալությունը :

Слайд 21

Описание слайда:

Ք.ա 776թ Արարատյան դաշտում հիմնում է Արգիշտիշխինիլի վարչատնտեսական կենտրոնը : Ք.ա 776թ Արարատյան դաշտում հիմնում է Արգիշտիշխինիլի վարչատնտեսական կենտրոնը :

Слайд 22

Описание слайда:

Արգիշտի Ա-ի բուն թագավորությունը ձգվում էր ՈՒրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջավախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափնյա շրջաններ, Մասիուս և Կորդվաց լեռներից մինչև Ճորոխի ավազան: Արգիշտի Ա-ի բուն թագավորությունը ձգվում էր ՈՒրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջավախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափնյա շրջաններ, Մասիուս և Կորդվաց լեռներից մինչև Ճորոխի ավազան:

Слайд 23

Описание слайда:

Էրեբունի ամրոց Ամրոց Վանի թագավորությունում։ Էրեբունի քաղաքանունը ուրարտական սկզբնաղբյուրների մեջ առաջին անգամ հանդիպում է Վանի Ս. Սահակ եկեղեցում հայտնաբերված կոթողի բնագրում, դրա 15-րդ տողում URUEr-bu-ni-ni ձևով։ Քաղաքը կառուցել է Արգիշտի Ա-ն մ.թ.ա. 782-ին, և ինքն էլ անվանակոչել է այն։ Էրեբունի ամրոցի կառուցման թվականը համարվում է Երևան քաղաքի հիմնադրման տարեթիվը։

Слайд 24

Описание слайда:

Թարգմանություն՝ Խալդ աստծո մեծությամբ Արգիշտին՝ Մենուայի որդին, այս անառիկ ամրոցը կառուցեց և անվանեց Էրեբունի քաղաք՝ ի հզորություն Բիայնա երկրի և ի սարսափ թշնամիների։ Արգիշտին ասում է… Հողն ամայի էր, այստեղ ես մեծ գործեր կատարեցի։ Խալդ աստծո մեծությամբ Արգիշտի՝ Մենուայի որդի, արքա հզոր, արքա Բիայնա երկրի, տերը Տուշպա քաղաքի» Ուրարտուի թագավոր Արգիշտի I-֊ի կողմից կառուցված Էրեբունի ամրոցի մասին արձանագրություն

Слайд 25

Описание слайда:

Էրեբունու ամրոցի պարիսպները (վերականգնված) Էրեբունու ամրոցի պարիսպները (վերականգնված)

Слайд 26

Описание слайда:

Слайд 27

Описание слайда:

Սարդուրի Բ ( Ք.ա 764- 735թթ) Վանի թագավորության արքա մոտ մ.թ.ա. 764 թվականից։ Արգիշտի Ա թագավորի որդին էր, գահակիցը և հաջորդը։ Նրա գործերի տարեգրությունը ևս հասել է մեզ, որն այսօրվա գիտության մեջ կոչվում է « ՍԱՐԴՈՒՐՅԱՆ ՏԱՐԵԳՐՈՒԹՅՈՒՆ »:

Слайд 28

Описание слайда:

Սարդուրի Բ-ի արշավանքներն ու բարեփոխումները Առաջին խոշոր արշավանքը եղել է Մելիտես պետության դեմ: Արշավում է Արմե, որի մայրաքաղաքի մոտ ջախջախում է ասորեստանցիներին:

Слайд 29

Описание слайда:

Սարդուրի Բ-ն կրկնեց հոր՝ Արգիշտի Ա-ի բացառիկ արշավանքը դեպի Բաբելոնիա: Սարդուրի Բ-ն կրկնեց հոր՝ Արգիշտի Ա-ի բացառիկ արշավանքը դեպի Բաբելոնիա: Նա Վանի թագավորներից առաջինն էր, որ դուրս է գալիս Միջերկրական ծովի արևելյան ավազան: Նա վերացնում է կախյալ թագավորությունները՝ դրանք վերածելով պետաության վարչական միավորների:

Слайд 30

Описание слайда:

Սարդուրի Բ-ի գահակալության ժամանակաշրջանում Վանի տերությունն ունեցել է տարածքային ամենամեծ աճը: Սարդուրի Բ-ի գահակալության ժամանակաշրջանում Վանի տերությունն ունեցել է տարածքային ամենամեծ աճը: Նրա տերությունը հյուսիսում հասնում է Սև ծով, հյուսիս-արևելքում՝ Կուր գետ, արևելքում՝ Կասպից ծով, արևմուտքում՝ Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում՝ Պարսից ծոց, հարավ-արևմուտքում՝ Միջերկրական ծով:

Слайд 31

Описание слайда:

Ռուսա Ա Վանիթագավորության թագավոր մ.թ.ա. մոտ 735-ից։ Սարդուրի Բ-ի որդին և հաջորդը։Գահակալման սկզբնական շրջանում ճնշել է կենտրոնախույս ուժերին, ծավալել լայն շինարարական աշխատանքներ, իրականացրել վարչական վերափոխումներ, ընդարձակել պետության սահմանները, հատկապես հյուսիս-արևելքում (Սևանի ավազան) և հարավ-արևելքում` (Ուրմիայի հյուսիսային ավազան)։

Слайд 32

Описание слайда:

Գլխավոր հակառակորդի` Ասորեստանի դեմ ստեղծել է ռազմաքաղաքական խմբավորումներ։ Ռուսա Ա-ի հետ դաշնակցել ենՓռյուգիայի, Կապադովկիայի, Կիլիկիայի, Մելիդի քաղաքական միավորումները, Մանայի թագավորությունը։ Դրանով Ռուսա Ա-ն դժվարին կացության մեջ է դրել Ասորեստանի թագավոր Սարգոն II-ին։ Գլխավոր հակառակորդի` Ասորեստանի դեմ ստեղծել է ռազմաքաղաքական խմբավորումներ։ Ռուսա Ա-ի հետ դաշնակցել ենՓռյուգիայի, Կապադովկիայի, Կիլիկիայի, Մելիդի քաղաքական միավորումները, Մանայի թագավորությունը։ Դրանով Ռուսա Ա-ն դժվարին կացության մեջ է դրել Ասորեստանի թագավոր Սարգոն II-ին։

Слайд 33

Описание слайда:

Իրադրությունը փոխվել է, երբ մ.թ.ա. 715-ին Ռուսա Ա-ի զորաբանակը պարտվել է վաչկատուն կիմերներից։ Ռուսա Ա-ի դեմ ապստամբել են (Սարգոն II-ի դրդմամբ) որոշ կուսակալներ ու գավառակալներ։ Ռուսա Ա-ն ճնշել է այդ խռովությունը, սակայն մ.թ.ա. 714-ին Սարգոն II-ը ներխուժել է Վանի թագավորություն, ավերել ու կողոպտել նրա հարավային գավառները։ Պաշտամունքային կենտրոն Մուսասիրի տաճարի կործանումից հետո Ռուսա Ա-ն ինքնասպան է եղել։ Նրա հաջորդը` Արգիշտի Բ-ն, վերականգնել է նախկին վիճակը, խափանել Ասորեստանի նվաճողական ծրագրերը Իրադրությունը փոխվել է, երբ մ.թ.ա. 715-ին Ռուսա Ա-ի զորաբանակը պարտվել է վաչկատուն կիմերներից։ Ռուսա Ա-ի դեմ ապստամբել են (Սարգոն II-ի դրդմամբ) որոշ կուսակալներ ու գավառակալներ։ Ռուսա Ա-ն ճնշել է այդ խռովությունը, սակայն մ.թ.ա. 714-ին Սարգոն II-ը ներխուժել է Վանի թագավորություն, ավերել ու կողոպտել նրա հարավային գավառները։ Պաշտամունքային կենտրոն Մուսասիրի տաճարի կործանումից հետո Ռուսա Ա-ն ինքնասպան է եղել։ Նրա հաջորդը` Արգիշտի Բ-ն, վերականգնել է նախկին վիճակը, խափանել Ասորեստանի նվաճողական ծրագրերը

Слайд 34

Описание слайда:

Արշավանքներ և բարեփոխումներ Վերանվաճեց «լճի այս և այն ափի» 23 երկիր: Սևանա լճի ավազանում վերակառուցեց երկու խոշոր ամրոց՝ անվանակոչելով Խալդի և Թեյշեբա գերագույն աստվածների անուններով: Վերականգնեց Վանի տերության դիրքերը նաև Աղձնիքում:

Слайд 35

Описание слайда:

Արշավեց դեպի արևելք՝ նվաճելով մինչև Կասպից ծով ընկած նոր տարածքներ: Արշավեց դեպի արևելք՝ նվաճելով մինչև Կասպից ծով ընկած նոր տարածքներ: Ք.ա 716 թ Մանայի համար Ասորեստանի և ՈՒրարտուի միչև պատերազմ սկսվեց: Սակայն այդ ժամանակաշրջանում անակնկալ հայտնվեցին քոչվոր կիմերների ցեղերը՝ ասպատակելով թագավորության տարածքները: Ռուսա Ա-ն անհաջողություններ կրեց:

Слайд 36

Описание слайда:

Ք.ա 714 թ Սարգոն Բ-ն արշավեց Վանի թագավորության վրա: Չունեցավ մեծ հաջողություններ սակայն վերադարձին մտավ Արդինի-Մուսասիր և թալանեց Խալդիի տաճարը: Ք.ա 714 թ Սարգոն Բ-ն արշավեց Վանի թագավորության վրա: Չունեցավ մեծ հաջողություններ սակայն վերադարձին մտավ Արդինի-Մուսասիր և թալանեց Խալդիի տաճարը: Ք.ա 743-713 թթ. մղած երեսնամյա պայքարի արդյունքում Ասորեստանին հաջողվեց վերականգնել իր դիրքերը:

Слайд 37

Описание слайда:

Արգիշտի Բ Վանի թագավորության թագավոր մ.թ.ա. 714-ից։ Ռուսա Ա-ի որդին և հաջորդը։Ամրապնդել է կենտրոնական իշխանությունը, վերացրել Ասորեստանի Սարգոն II թագավորի ավերիչ արշավանքի (մ.թ.ա. 714) հետևանքները, հզորացրել բանակը։ Արգիշտի Բ-ի օրոք տերության արևելյան սահմանները հասել են մինչև Կասպից ծով, որի վկայությունն է Արտավետ (Արտաբիլ) քաղաքի մոտ, Սավալան լեռան լանջին պահպանված նրա արձանագրությունը։

Слайд 38

Описание слайда:

Վասպուրականի Արճեշ քաղաքի մոտ թողած արձանագրությունում Արգիշտի Բ-ն հիշատակում է քաղաքի, արհեստական լճի և ջրանցքի կառուցման մասին։ Արգիշտի Բ-ն կազմակերպել է մարզական խաղեր, անձամբ մասնակցել մրցումներին։ Վասպուրականի Արճեշ քաղաքի մոտ թողած արձանագրությունում Արգիշտի Բ-ն հիշատակում է քաղաքի, արհեստական լճի և ջրանցքի կառուցման մասին։ Արգիշտի Բ-ն կազմակերպել է մարզական խաղեր, անձամբ մասնակցել մրցումներին։

Слайд 39

Описание слайда:

Ռուսա Բ Վանի թագավորության արքա մ.թ.ա. մոտ 685-645-ին։ Արգիշտի Բ-ի որդին և հաջորդը։ Հզոր նախորդների նման կրել է «մեծ արքա», «տիեզերաց արքա», «արքայից արքա», «Բիայնիլիի արքա» և այլ տիտղոսներ։ Գահակալման սկզբնական տարիներին, կիմերների և սակերի սպառնալից արշավանքների պայմաններում, Ռուսա Բ-ն համախմբել է ուժերը, հիմնել նոր ռազմական ամրություններ ու բերդաքաղաքներ, հիմնականում անխախտ պահել պետության սահմանները։

Слайд 40

Описание слайда:

Ռուսա Բ-ի օրոք հիմնվեցին ընդարձակ բնակելի թաղամասերով բազմաթիվ քաղաքներ: Անցկացվեցին նոր ջրանցքներ, հիմնվեցին այգիներ, զարգացան արհեստներն ու առևտուրը, ծաղկում ապրեց ամբողջ տնտեսությունը: Ռուսա Բ-ի օրոք հիմնվեցին ընդարձակ բնակելի թաղամասերով բազմաթիվ քաղաքներ: Անցկացվեցին նոր ջրանցքներ, հիմնվեցին այգիներ, զարգացան արհեստներն ու առևտուրը, ծաղկում ապրեց ամբողջ տնտեսությունը:

Слайд 41

Описание слайда:

Սարդուրի Գ Վանի թագավորությանի արքա մ.թ.ա. մոտ 640-620-ին։ Ռուսա Բ-ի որդին և հաջորդը։Կարմիր բլուրի պեղումներից հայտնաբերվել է Սարդուրի Գ-ի անունով սեպագիր երկու աղյուսակ։ Ենթադրվում է, որ Սարդուրի Գ-ի օրոք թուլացել է Ուրարտուի հզորությունը, և նա բարիդրացիական հարաբերություններ է պահպանելԱսորեստանի Աշշուրբանիպալ թագավորի հետ։

Слайд 42

Описание слайда:

Թեյշեբաինի

Слайд 43

Описание слайда:

Թեյշեբաինի կամ Կարմիր բլուր ուրարտական քաղաք, գտնվում է Հրազդան գետի ձախ ափին։ Քաղաքը կառուցվել է Ռուսա Բ-ի կողմից՝ մ. թ. ա. VII դ. առաջին կեսին։ Երևան-Էրեբունիից ոչ հեռու կառուցված Թեյշեբաինի բերդաքաղաքը կրում է ուրարտական ռազմի և ամպրոպի աստվածԹեյշեբայի անունը։ Թեյշեբաինի կամ Կարմիր բլուր ուրարտական քաղաք, գտնվում է Հրազդան գետի ձախ ափին։ Քաղաքը կառուցվել է Ռուսա Բ-ի կողմից՝ մ. թ. ա. VII դ. առաջին կեսին։ Երևան-Էրեբունիից ոչ հեռու կառուցված Թեյշեբաինի բերդաքաղաքը կրում է ուրարտական ռազմի և ամպրոպի աստվածԹեյշեբայի անունը։

Слайд 44

Описание слайда:

Արծաթե սափորի կափարիչ

Слайд 45

Описание слайда:

Հեթանոսական կուռք

Слайд 46

Описание слайда:

Հեթանոսական կուռք

Слайд 47

Описание слайда:

Ուրարտական ոսկե ականջողեր

Слайд 48

Описание слайда:

Ուրարտական արձանագրություն

Слайд 49

Описание слайда:

Հնավայրն այսօր Թեյշեբաինի հնավայրը այսօր գտնվում է ծայրահեղ անմխիթար վիճակում՝ չնայած որ այն ընդգրկված է պետության կողմից պաշտպանվող հուշարձանների ցանկում։ Հնագույն բնակատեղիին կից գտնվում է գերեզմանոց, որը արդեն ընդգրկում է նաև հուշարձանի տարածքը, պեղված շինություններն աստիճանաբար քանդվում են, բնակատեղիի տարածքը գրեթե ամբողջությամբ պատված է շինարարական ու կենցաղային աղբով, հաճախ հանդիպում են նաև քիմիական թափոններ, որոնց մոտենալը վտանգավոր է մարդու առողջության համար։ Չկա շուրջօրյա հսկողություն։

Слайд 50

Описание слайда:

3000-ամյա հնավայրը դարձել է ժամանակակից գերեզմանատուն 3000-ամյա հնավայրը դարձել է ժամանակակից գերեզմանատուն

Слайд 51

Описание слайда:

Դիցարանի կառուցվածքը ըստ «Մհերի դռան» արձանագրության տվյալների Պատմական Հայաստանի Վանա բերդի մոտ՝ ժայռերի մեջ առկա է ժայռափոր արձանագրություն, որը առավել հայտնի է Մհերի դուռ անունով։ Դռան վրայի ժայռափոր արձանագրության մեջ պատկերավոր նկարագրված է Վանի թագավորության դիցարանը՝ աստվածներ, աստվածուհիներ, «սրբություններ» և այլն։ Դիցարանի յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ ունեցել է իր սրբատեղիները, որտեղ մարդիկ երկրպագել են նրանց։

Слайд 52

Описание слайда:

ԽԱԼԴԻ Խալդին Վանի թագավորության դիցարանի գլխավոր աստվածությունն է։ Նրա անունը Մուսասիրում (Մուծածիր) հնչել է Ալդի, իսկ ասորեստանյան արձանագրություններից հայտնի է Խալդիա ձևով։ Նա ամենայն հավանականությամբ, սկզբում թագավորող տոհմի հովանավորողն է եղել, իսկ հետագայում, պետականության կազմավորմանը զուգահեռ, ստացել է համաբիայնական (համաուրարտական) նշանակություն։

Слайд 53

Описание слайда:

Խալդիի պաշտամունքը քաղաքական մեծ նշանակություն ուներ: «Խալդին ինձ արքայություն տվեց» արտահայտությունը հայտնի է Վանի թագավորության գրեթե բոլոր թագավորությունների արձանագրություններից: Խալդին ինքն էլ ընկալվում էր որպես արքա և պատկերվում էր գահին նստած։ Խալդիի պաշտամունքը քաղաքական մեծ նշանակություն ուներ: «Խալդին ինձ արքայություն տվեց» արտահայտությունը հայտնի է Վանի թագավորության գրեթե բոլոր թագավորությունների արձանագրություններից: Խալդին ինքն էլ ընկալվում էր որպես արքա և պատկերվում էր գահին նստած։

Слайд 54

Описание слайда:

Слайд 55

Описание слайда:

ԹԵՅՇԵԲԱ Թեյշեբայի անունը Վանի թագավորության արձանագրություններում մեծ մասամբ գրվում է ամպրոպի, փոթորկի, քամու և բարերար անձրևի աստծուն նշանակող գաղափարագրերով, որը հիմք է տալիս նրան բնութագրելու որպես բնության տարերքը խորհրդանշող աստվածություն։ Նա հանդիսանում է Վանի թագավորության դիցարանի երկրորդ աստվածությունը։ Թեյշեբբան Խալդիի նման տիտղոսներով օշտված չէ։ Հայտնաբերված արձանագրություններից միայն մեկում է նա «տեր» անվանված՝ «Թեյշեբա աստծուն՝ տիրոջը» տարբերակով։

Слайд 56

Описание слайда:

Слайд 57

Описание слайда:

ՇՎԻՆԻ Շիվինիի անունը հիշատակված է երրորդը՝ Խալդի և Թեյշեբա աստվածություններից հետո։ Այս արձանագրության ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Շիվինիի պաշտամունքը կապվում է նաև Վանա լճի հետ:

Слайд 58

Описание слайда:

Слайд 59

Описание слайда:

ՈՒԱՐՈՒԲԱԻՆԻ Ուարուբաինին Վանի թագավորության գլխավոր աստվածուհին է և Խալդի գլխավոր աստծո կինը։ Նա Վանի թագավորության դիցարանի միակ աստվածուհին է, ում անունը, բացի «Մհերի դռան» արձանագրությունից, հիշատակված է նաև այլ արձանագրություններում։ Ուարուբաինին արձանագրություններում հիշատակվում է միայն այն ժամանակ, երբ խոսվում է շինարարության կամ այգի հիմնելու մասին։ Այս հանգամանքը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ նա ոչ միայն դիցարանի աստվածուհիների տիրուհին էր, այլև պտղաբերության, արվեստների ու արհեստների հովանավոր։ Հաճախ պատկերաքանդակներում նա ներկայանում է որպես գահին նստած թագուհի՝ ձեռքին ճյուղ։

Слайд 60

Описание слайда:

Слайд 61

Описание слайда:

ԱՄՓՈՓԻՉ ՀԱՐՑԵՐ

Слайд 62

Описание слайда:

1.Նշվածներից ով է եղել Վանի Ուրարտուի առաջին արքան 1.Նշվածներից ով է եղել Վանի Ուրարտուի առաջին արքան Արամե Սարդուրի Ա Արգիշտի Ա 2. Ով է կառուցել Տուշպա Վան մայրաքաղաքը Ռուսա Ա Ռուսա Բ Սարդուրի Ա

Слайд 63

Описание слайда:

3.Որ թագավորն է ստեղծել Ուրարտական սեպագրերը 3.Որ թագավորն է ստեղծել Ուրարտական սեպագրերը Մենուա Իշպուինի Ռուսա Գ 4. Ասորեստանի որ Արքան քանդեց Խալդ Աստծո տաճարը Արդինի Մուսասիրում Սարգոն Ա Սարգոն Բ Սալմանասար Ա

Слайд 64

Описание слайда:

5. Որ դարում է կործանվել Վանի թագավորություն 5. Որ դարում է կործանվել Վանի թագավորություն Ք.ա. 7 դարում Ք.ա. 8 դարում Ք.ա 6 դարում 6. Ուրարտույի որ թագավորն է ստեղծել կանոնավոր բանակ Իշպուինի Մենուա Ռուսա Ա

Слайд 65

Описание слайда:

7. Որ թագավորն է համարվել 4 ծովերի Արքա 7. Որ թագավորն է համարվել 4 ծովերի Արքա Սարդուրի Բ Ռուսա Բ Ռուսա Գ 8.Լրացնել բաց թողնված բառը Արարատյան դաշտում, Սևանա լճի ավազանում, հարակից շրջաններում տարածվում էր …………………:

Слайд 66

Описание слайда:

9.Որ բարեփոխումն է կապված Իշպուինի անվան հետ: 9.Որ բարեփոխումն է կապված Իշպուինի անվան հետ: Գրային բարեփոխում՝ տեղական սեպագրի ստեղծում Ստեղծեց ամրաշինական մեծ ցանց Ստեղծեց ոռոգման ցանց որը գործում է մինչև օրս

Слайд 67

Описание слайда:

10.Երբ է կառուցվել Արգիշտիխինիլի կենտրոնը 10.Երբ է կառուցվել Արգիշտիխինիլի կենտրոնը Ք.ա 714թ Ք.ա 750թ Ք.ա 776թ 11.Ով է Վանի թագավորության վերջին թվագրվող արքան Ռուսա Գ Սարդուրի Գ Արգիշտի Բ

Слайд 68

Описание слайда:

12.Լրացնել բաց թողնված բառը 12.Լրացնել բաց թողնված բառը Արգիշտի Ա գործունեությունը վերականգնվում է ճշգրիտ ժամանակագրությամբ շնորհիվ «…………….տարեգրության»: 13.Լրացնել բաց թողնված բառը Սարդուրի Ա-ի գործերի տարեգրությունը հասել է մեզ, որը այսօրվա տարեգրության մեջ կոչվում է «…………….տարեգրություն»: