Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары - презентация, доклад, проект скачать

Нажмите для полного просмотра!

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №1

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №2

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №3

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №4

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №5

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №6

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №7

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №8

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №9

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №10

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №11

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №12

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №13

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №14

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №15

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №16

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №17

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №18

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №19

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №20

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №21

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №22

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №23

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №24

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №25

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №26

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №27

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №28

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №29

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №30

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №31

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №32

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №33

Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары, слайд №34

Содержание ▲

Вы можете ознакомиться и скачать презентацию на тему Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары. Доклад-сообщение содержит 34 слайдов. Презентации для любого класса можно скачать бесплатно. Если материал и наш сайт презентаций Mypresentation Вам понравились – поделитесь им с друзьями с помощью социальных кнопок и добавьте в закладки в своем браузере.

Слайды и текст этой презентации

Слайд 1

Описание слайда:

Тақырыбы: Белоктар Орындаған: Джакипова А Қабылдаған: Тулешова Э Тобы: ЖМ-322

Слайд 2

Описание слайда:

Жоспар: І Кіріспе ІІ Негізгі бөлім 1.Белоктар, пептидтер мен амин қышқылдары. 2.Амин қышқылдарының стереоизомериясы. 3.Амин қышқылдарының сапалық реакциялары. ІІІ Қорытынды

Слайд 3

Описание слайда:

Белоктар, пептидтер, α - амин қышқылдары Белоктар, пептидтер, α - амин қышқылдары Маңызды α - амин қышқылдарының құрылысы мен қасиеттері және белокты молекулалардың құрылымдық ұйымдасуының химиялық негізі жайлы білімді қалыптастырып, белоктардың биологиялық қызметін одан әрі Молекуласында бір мезгілде амин және карбоксил топтары болатын гетерофункционалды косылыстарды амин қышқылдары деп атайды. Карбоксил тобына қарағанда амин тобының орналасуына байланысты α -, β-, γ- және т.б. амин қышқылдары деп бөледі. Алуан түрлі пептидтер мен белоктар α -амін қышқылдарының калдықтарынан тұрады. Табиғатта кездесетін амин қышқалдарының жалпы саны 300-ге жетеді, дегенмен олардың біразы тек белгілі түрлер қауымдастығыңда немесе бір ағзаның өзінде табылған. Амин қышқылдарының ішінде барлық белоктарда үнемі кездесетін аса маңызды 20 α - Амин қышқылдарынан тұратын топты ерекше бөліп көрсетуге болады (2.1.-кесте). α - Амин қышқылдары қатты күйде және сулы ерітінділерде рН-тың бейтарап мәндерінде көбінесе диполярлы иондар түрінде болады. α - Амин қышқылдары - суда жақсы еритін қристалдық заттар. Олардың көпшілігі тәтті дәмді заттар. Брі қасиет α - амин кьшқылдарының гомологтық қатарының бірінші мүшесі — глициннің атауынан да айқын көрінеді. Тірі ағза үшін α - амин қышқылдарының негізгі көзіне қорек белоктары жатады.

Слайд 4

Описание слайда:

Слайд 5

Описание слайда:

Слайд 6

Описание слайда:

α - Амин қышқылдары азотты алмасуда негізгі орын алады. Олардың көпшілігі медициналық практикада ұлпалық алмасуға әсер ететін дәрілік заттар ретінде колданылады. Мысалы, глутамин қышлқылы орталық жүйке жүйесін емдеу үшін, метионин және гастадин бауыр ауруларын емдеу және алдын алу үшін, цистеин көз ауруларын емдеу үшін қолданылады. α - Амин қышқылдарын топтарға бөлудің негізіне алынған белгісіне байланысты бірнеше әдістермен жіктейді. Жіктеу белгілерінің біріне радикалдың (R ) химиялық табиғаты жатады. Бұл белгісіне қарай α - амин қышқылдары алифатты, ароматты және гетероциклді қышқылдар деп бөлінеді. α - Амин қышқылдары азотты алмасуда негізгі орын алады. Олардың көпшілігі медициналық практикада ұлпалық алмасуға әсер ететін дәрілік заттар ретінде колданылады. Мысалы, глутамин қышлқылы орталық жүйке жүйесін емдеу үшін, метионин және гастадин бауыр ауруларын емдеу және алдын алу үшін, цистеин көз ауруларын емдеу үшін қолданылады. α - Амин қышқылдарын топтарға бөлудің негізіне алынған белгісіне байланысты бірнеше әдістермен жіктейді. Жіктеу белгілерінің біріне радикалдың (R ) химиялық табиғаты жатады. Бұл белгісіне қарай α - амин қышқылдары алифатты, ароматты және гетероциклді қышқылдар деп бөлінеді.

Слайд 7

Описание слайда:

Алифатты α - амин қышқылдары саны жағынан ең көп топты құрайды. Бұл топтың ішінде оларды қосымша жіктелу белгілерін ескере отырып бөледі, Мысалы, молекулалардағы карбоксил және амин топтарының санына байланысты бейтарап (бір NН2- және бір СООН- топтар), негіздік (екі NН2- және бір СООН- топтар) және қышқылдық (бір NН2- және екі СООН- тоіттар) амин қышкылдары деп бөледі. Алифатты α - амин қышқылдары саны жағынан ең көп топты құрайды. Бұл топтың ішінде оларды қосымша жіктелу белгілерін ескере отырып бөледі, Мысалы, молекулалардағы карбоксил және амин топтарының санына байланысты бейтарап (бір NН2- және бір СООН- топтар), негіздік (екі NН2- және бір СООН- топтар) және қышқылдық (бір NН2- және екі СООН- тоіттар) амин қышкылдары деп бөледі.

Слайд 8

Описание слайда:

Алифатты радикалда тағы да басқа функционалдық топтар болуы мүмкін, мысалы, серин мен треонинде гидроксил, аспарагин және глутамин қышқылдарында карбоксил, цистиңде тиол, аспарагин мен глутаминде амид топтары бар. Алифатты радикалда тағы да басқа функционалдық топтар болуы мүмкін, мысалы, серин мен треонинде гидроксил, аспарагин және глутамин қышқылдарында карбоксил, цистиңде тиол, аспарагин мен глутаминде амид топтары бар. Ароматты және гетероциклді α - амин қышқылдарын аданиннің орын басқан туындылары ретінде қарастыруға болады. α - Амин қышқылдарының стереоизомериясы. α - амин қышқылдарын құрастыру принципі, яғни жалғыз бір ғана көміртегі атомында екі әртүрлі функционалдық топтардың, радикалдың жене сутегі атомының болуы - α -көміртегі атомының хиральді екеңдігіне нұсқайды. Тек қана карапайым α - амин қықылы глицинде NН2СН2СООН көмірсутек радикалы Е болмағандыктан, хиральдылық орталығы да жоқ болады.

Слайд 9

Описание слайда:

Слайд 10

Описание слайда:

α - Амин қышқылдарының салыстырмалы конфигурациясы гидроксиқышқылдар жағдайындағыдай конфигурациялық стандарт- глицерин альдегиді бойынша "гидроксиқышқылдық" кілтті пайдалану арқылы анықталады. Фишердің проекциялық формуласында амин тобының сол жақта орналасуы (L - глицерин альдегидіндегі ОН- тобы сияқты) хиральді көміртегі атомының L - конфигурациясына, ал оң жақта орналасуы D конфигурациясына сәйкес келеді. Белгілеулердің R,S-жүйесі бойынша L-қатардағы барлық α - амин қьшқылдарында α - көміртегі атомы S -конфигурацияға, ал D - қатардағылары - R - конфигурацияға ие болады (цистинді қоспағанда). Көптеген α - амин қышқылдардың бір асимметриялық көміртегі атомы бар және олар оптикалық активті екі энантиомерлер мен бір оптикалық активті емес рацемат түрінде кездеседі, Барлық дерлік табиғи α - амин қышқылдары Ь - қатарға жатады.

Слайд 11

Описание слайда:

а-Амин қышқыдары изолей, треонин, 4-гидроксипролинде екі хиралъдық орталықтары бар,

Слайд 12

Описание слайда:

Бұл амин қышқылдары төрт диастереомерлер түрінде кездесуі мүмкін, ал олар әрқайсысы рацемат түзетін екі энантиомерлер тобын құрайды. Төрт стереоизомерлердің ішіңде адам ағзасының белоктарын құру үшін біреуі ғана қолданылады. Екі хиральдық орталықтары цистин молекуласында да бар, бірақ онда жазықтық симметриясының болуынан оның стереоизомерлерінің саны үшке тең. Цистиннің мезоформасы оптикалық активті емес. Адам ағзасының белоктарын құрастыру үшін α - амин қышқылдарының стереоизомерлерінің тек қана бір түрін, яғни L — энантиомерлерді қолдану белоктардың кеңістіктегі құрылымын қалыптастыру үшін маңызды болып саналады. Онымен ферменттер әрекетінің стереоспецификалылығы тікелей байланысты. α - амин қышқылдарынан (яғни хиральды материалдан) құралған ферменттердің макромолекулалары жалпы алғанда хиральды болып табылады және сондықтан олар белгілі конфигурациясы бар субстраттармен ғана әрекеттесуге түседі.

Слайд 13

Описание слайда:

Слайд 14

Описание слайда:

D-қатардың α - амин қышқылдарын кейде "табиғи емес" қышқылдар деп атайды, өйткені олар адам ағзасының белоктарын құрастыруға қолданылмайды. D- α - амин қышқылдары микроорганизмдерден бөлінетін көптеген табиғи пептидтерде кездеседі, мысалы, антибиотиктерде (грамицидин, актиномацин, полимиксин), сонымен қатар, бактериялардың жасуша қабырғаларының биополимерлерінің құрамында, мысалы, D-глутамин қышқылының калдығы күйдіргі бактерияларының қабығында кездеседі. Бактериялардың бұл түріне қарсы адамдар мен жануарлардың ыдыратушы ферменттері әлсіз болады. Әртүрлі стереохимиялық қатарларға жататын α - амин қышқылдары бір-бірінен дәмі жағынан өзгешеленеді. Мысалы, D- глутамин қышқылы дәмсіз, ал L- глутамин қышқылы ет дәмі бар зат. Сондықтан бидай ұлпасынан алынатын Ь-глутамин қышқылын натрий глутаматы түріңде тамақ концентраттарына қосылатын дәмдік қоспа ретінде пайдаланады. Тәтті дәмді D -қатардың номерлері: валин, лейцин, треонин, метионин, аспарагин қышқылы, тирозин, триптофан, гистидин. Олардың энантиомерлері дәмсіз не болмаса ащы дәмді болады. L- қатардың изомерлері ішінде тәтті дәмге аланин, серин, пролин ие. Осыған қатысты α - амин қышқылдары көмірсулар табиғаты бар тәтті заттарды алмастырушы заттар ретінде диабет проблемасына байланысты басты назар аударып отыр. Қазіргі кезде өнеркесіптік масштабта тамақ заты аспартам шығарылады, ол сахарозамен салыстырғанда 200 еседей тәтті және амин қышқылдық табиғаты бар зат. Аспартам — дипептид, ол L — аспарагин қышқылының және L-фенилаланиннің метил эфирінің қалдықтарынан құралған.

Слайд 15

Описание слайда:

α - амин қышқылдарын алу үшін белоктарды гидролиздеп ыңыратады. Синтездік жолмен, мысалы, α - галогенкарбон қышқылдарын аммонолиздеу арқылы тек қана рацемиялық α - амин қышқылдары алынады. Жеке энантиомерлерге қажеттіліктің көп болуына байланысты (белоктар, дәрілік заттар және т.б. синтезі үшін), жасанды рацемиялық α - амин қышқылдарын ыдыратудың химиялық әдістері ойластырылған. Дегенмен, анағұрлым жоғары бағаланатыны N — ацетил - L - α - амин қышқылдарын гидролиздеуге қабілетті ацилаза ферменттерін қолдана отырып ыңыратудың ферментативті әдісі болып саналады. α - Амин қышқылдарының сапалық реакциялары. Амин қышқылдары мен белоктар химиясы өз уақытында химиялық анализдің негізін құраған көптеген сапалық (түсті) реакциялардың болуымен ерекшеленеді. α - Амин қышқылдарының жалпы сапалық реакциясы - олардың нингидринмен реакциясы. Нингидрин реакциясының өнімі көк-күлгін түсті болады, оны амин қышқылдарын хромотограммаларда (қағазда, жұқа қабатта) көзбен байқап анықтау үшін, сонымен қатар амин қышқылы анализаторларда спектрофотометриялық анықтау үшін қолданады (өнім 550-570 нм аумағында жарықты сіңіреді).

Слайд 16

Описание слайда:

Слайд 17

Описание слайда:

Ароматты және гетероциклді α - амин қышқылдарын анықтау үшін ксантопротеин реакциясы қолданылады. Бұл реакция фенилаланинге, тирозинге, гистидинге, птофанға арналған. Мысалы, концентрлі азот қышқылымен тирозинге әсер еткеңде, сары түсті нитроқосылыс түзіледі, Оған сілті қосқанда фенолды гидроксид тобының колдануына және анионның қабысуға қосатын үлесінің артуына байланысты қызыл сары түс пайда болады.

Слайд 18

Описание слайда:

Пептидтер мен белоктардың біріншілік кұрылымы Пептидтер мен белоктар α - амин қышқылдарының калдықтарынан құралған қосылыстар. Шартты түрде пептидтер молекуласында 100-ге дейін (молекулалық массасы < 10000), ал белоктарда 100-ден жоғары амин қышқылдар қалдықтары кездеседі (молекулалық массасы 10000-нан бірнеше миллионға дейін). Өз кезегінде пептидтер тобында олигопептидтер (төмен молекулалы пептидтер) және полипептидтер деп бөлу қабылданған. Тізбек құрамына кіретін амин қышқылдар қалдықтарының саны 100-ге жуық немесе одан аздап жоғары болатын макромолекулалар үшін полипептидтер және белок рымдары іс жүзіңде шектелмейді және олар жиі синонимдер болып саналады. Пептидтер мен белок молекуласын шартты түрде α - амин қышқылдарының поликонденсациясының өнімі ретінде қарастыруға болады. Бұл процесте мокомер буындар арасында пептидті (амидті) байланыс түзіледі.

Слайд 19

Описание слайда:

Дипептидтер. Ең "кішкентай" пептидтердің өкілдеріне жануарлар мен адамның бұлшық еттерінде болатын карнозин және ансерин жатады. Олардың құрамына әдеттегіден өзгеше амин қышқылы - β-аланин кіреді (ол α-аланиннің құрылымдық изомері). Карнозин және ансерин рН-тың физиологиялық мәндерінде имидазол сақинасының (гастидин қалдығы) болуынан (рКа-6) буферлік қызметті орындай алады деп болжанады. β-Аланин қалдығы пантотен қышқылының құрамына кіреді, ал ол А коферментінің құрылымдық элементі болып саналады. Пантотен қышқылын синтездеу қабілетіне тек қана өсімдіктер мен бактериялар ие.

Слайд 20

Описание слайда:

Трипептидтер. Олардың ең кең тараған өклдерінің біріне глутатион жатады, ол барлық жануарларда, өсімдіктерде және бактерияларда кездеседі. Трипептидтер. Олардың ең кең тараған өклдерінің біріне глутатион жатады, ол барлық жануарларда, өсімдіктерде және бактерияларда кездеседі. Пептидті антибиотиктер. Кейбір пептидтер антибактериалды әрекет көрсетеді және дәрі-дәрмек заттар ретінде қолданылады. Айталық, грамицидин S (циклді декаделтид) стрептококки пневмококки және басқа микроорганизмдерге антибактериалды әсер көрсетеді, ол Bacillus brevis споралық таяқшасынан бөлінеді. Оны бөліп алған Г.Ф.Граузе және М.Г.Бражникова (1942ж). Циқлді полипептидтерге антибиотиктер полимиксиңдер жатады. Грамицидин S құрамына бұрыннан белгілі α - амин қышқылдарымен қатар L-орнитин NН2(СН2)3СН(NН2)СООН кіреді. Ол адам ағзасында мочевинаның метаболиттік циклында арганиннен түзіледі, бірақ адам ағзасының белоктары құрамында кездеспейді.

Слайд 21

Описание слайда:

Грамицидин ионоформ бола алады, яғни ол мембраналар арқылы иондарды тасымалдайды. Мысалы оның көмегімен мембраналар арқылы К+ иондары, сол сияқты Nа+ және басқа бір валенті катиондар тасымалданады. Ионоформ қызметін басқа да циклді пептид-валиномицик атқара алады, ол калций иоңдарын өзінше байланыстыруға және тасымалдауға қабілетті. Валиномициннің циклді молекуласы үш бірдей фрагменттерден кұралған, оның әрбірінің құрамына кезекпен D-валиннің, L-cүт қышқылының, L -валиннің және D-гидроксиизовачериак қышқылының қалдықтары кіреді. Ватаномицин Nа+ иондарымен іс жүзінде әрекеттеспейді. Зең саңырауқұлақтары Penicillium бөліп шығаратын пеницилдинді антибиотиктердің құрылымдық негізі 6-аминопенициллан қышқылы болып табылады. Оны D- валин және цистеин қалдықтарынан құралған дипептид ретінде қарастыруға болады,

Слайд 22

Описание слайда:

Пептидті гормондар. Гормоналды әсер көрсететін, яғни ағзадан химиялық реакцияларды реттейтін пептидтер тобы аса маңызды болып саналады. Олардың көбісі таянақты зерттелген, кейбіреулері жақында ғана ашылған. Окситоцин және вазопрессин гормондары гапофиздің артқы бөлігінен бөлінеді. Бұл екі гормондар құрамында 9 амин қышқылдарының қалдықтары бар, сондықтан олар нонапептидтерге жатады. Окситоцин және вазопрессиннің біріншілік структурасы ұқсас болады және ол тек қана екі α-амин қышқылдар калдықтарымен бір-бірінен өзгешеленеді: окситоциндегі изолейцин (3) және лейцин (8) орныңда вазопрессинде фенилаланин (3) және аргинин (8) қалдықтары болады. Екі пептидте бір дисульфид байланысы бар, және С-ұшында бос СООН - тобының орнында амид тобы - СОNН2 орналасқан. Амин қышқылдық кезектіліктегі аздаған айырмашылықтар әрбір бұл гормоңдардың өзіндік биологиялық әрекет көрсетуі үшін жеткілікті болады. Окситоцин тек қана әйел жынысты түрлерде кездеседі.

Слайд 23

Описание слайда:

Слайд 24

Описание слайда:

Инсулин — көмірсулар, майлар мен белоктар метаболизмін бақылауға жауапты гормон, ол асқазан асты безінен бөлінеді. Ағзада инсулиннің жетіспеушілігінен көмірсулар алмасуы едәуір бұзылады (қант диабеті). Инсулиннің молекулалық массасы 5727, молекулалық формуласы С259Н377N65О75S6. Инсулин бір-бірімен дисульфидті көпіршелермен байланысқан екі пептидті тізбектен тұрады. Бір тізбегіңде 21, ал екіншісінде 30 амин қышқыл қалдыктары орналасқан. Сонымен бірге, бірінші тізбекте Суs6 және Суз-11 арасында дисульфидті байланыс бар, ол ілмек түзілуіне әкеледі. Инсулиндердің түрлі ерекшелігі бірінші тізбектік 8-10 бөлігіндегі өзгерістерге байланысты болады. Мысалы, адам инсулинінде бұл бөлікте Тhr-Ser-Ilе тізбегі, өгіздікінде Аlа-Sеr-Vаl қойдікінде Аlа-Sеr-Vаl, жылқыныкіңде Тhr-Ser-Ilе тізбегі орналасқан. Инсулин — көмірсулар, майлар мен белоктар метаболизмін бақылауға жауапты гормон, ол асқазан асты безінен бөлінеді. Ағзада инсулиннің жетіспеушілігінен көмірсулар алмасуы едәуір бұзылады (қант диабеті). Инсулиннің молекулалық массасы 5727, молекулалық формуласы С259Н377N65О75S6. Инсулин бір-бірімен дисульфидті көпіршелермен байланысқан екі пептидті тізбектен тұрады. Бір тізбегіңде 21, ал екіншісінде 30 амин қышқыл қалдыктары орналасқан. Сонымен бірге, бірінші тізбекте Суs6 және Суз-11 арасында дисульфидті байланыс бар, ол ілмек түзілуіне әкеледі. Инсулиндердің түрлі ерекшелігі бірінші тізбектік 8-10 бөлігіндегі өзгерістерге байланысты болады. Мысалы, адам инсулинінде бұл бөлікте Тhr-Ser-Ilе тізбегі, өгіздікінде Аlа-Sеr-Vаl қойдікінде Аlа-Sеr-Vаl, жылқыныкіңде Тhr-Ser-Ilе тізбегі орналасқан.

Слайд 25

Описание слайда:

Пептиді токсиндер. Көптеген уытты заттарға пептидті -белокты табиғат тән, мысалы улы саңырауқұлақтардың, аралардың. жыландардың, сары шаяндардың токсиндері. Пептиді токсиндер. Көптеген уытты заттарға пептидті -белокты табиғат тән, мысалы улы саңырауқұлақтардың, аралардың. жыландардың, сары шаяндардың токсиндері. Пептид апамин аралар уының компоненті болып табылады және ол орталық жүйке жүйесіне күшті әсер етеді. Апаминде 18 амин қышқылдар калдықтары бар, ол төмен молекулалы нейротоксиндердің біріне жатады. Ең кіші молекулалық массаға теңіз моллюскасынан бөлінетін нейротоксиндер - конотоксиндер ие. Олар 13-15 амин қышқылдар калдықтарынан тұрады. Конотоксиндердің уыттылығы өте жоғары болады. Токсиндердің құрылысы мен физиологиялық әрекетін зерттеу оларды залалсыздандыру жолдарын іздеу тынысынан ғана емес, сонымен бірге оларға ұқсас дәрі-дәрмек заттарды молельдеу мақсатында кұрылыс принциптерін анықтау үшін де қызықты болып саналады. Нейропептидтер. Оларға бас миыңдағы пептидтер жатады (олардың 150-ден астамы белгілі). Нейропептидтердің энкефалиндер деп аталатын алғашқы екі өкілі 1975 жылы жануарлар миынан бөлініп алынды. Бұл екеуі де пентапептидтерге жатады, бір-бірінен тек қана С-ұшындағы α-амин қышқылымен өзгешеленеді. Бұл пептидтер ауыруды сездірмейтін әсер береді және дәрі-дәрмек заттар ретінде қолданылады.

Слайд 26

Описание слайда:

"Белоктар" деген атауға "протеиндер" деген термин сәйкес келеді, ол грек тілінде proteios- бастауыш (алғашқы) деген сөзден шыққан, өйткені бұл заттар тірі материяның барлық формаларында кездеседі. Белоктардың табиғаттағы атқаратын қызметі алуан түрлі. Олардың ішінде ферментер, гормондар, қирылымдық белоктар (кератин, фиброин, коллаген), тасымалдаушы белоктар (гемоглобин, миоглобин), қозғалыс белоктары (актин, миозин), қорғаныс белоктары (иммуноглобулиндер), қор белоктары (казеин, жұмыртқа альбумині), токсиндер (жылан уы, дифтерия токсині) бар. "Белоктар" деген атауға "протеиндер" деген термин сәйкес келеді, ол грек тілінде proteios- бастауыш (алғашқы) деген сөзден шыққан, өйткені бұл заттар тірі материяның барлық формаларында кездеседі. Белоктардың табиғаттағы атқаратын қызметі алуан түрлі. Олардың ішінде ферментер, гормондар, қирылымдық белоктар (кератин, фиброин, коллаген), тасымалдаушы белоктар (гемоглобин, миоглобин), қозғалыс белоктары (актин, миозин), қорғаныс белоктары (иммуноглобулиндер), қор белоктары (казеин, жұмыртқа альбумині), токсиндер (жылан уы, дифтерия токсині) бар. Белок химиясы - биологияның, медицинаның, химия мен физиканың идеяларын және әдістерін өзіне жинақтаған ерекше сала болып табылады. Қазіргі кезде белоктардың құылымы мен атқаратын қызметтерінің катынасы мәселесін және ағзаның тіршілік етуінің маңызды процестерінде олардың қатысуының механизмін зерттеуде, көптеген аурулардың патогенезінің молекулалық негізін түсінуге үлкен жетістіктерге қол жетті. Қазіргі заманның өзегі мәселелерінің біріне белоктың химиялық синтезі жатады. Синтездік жолмен табиет пептидтер мен белоктардың аналоттарын алу, мына мәселелерді шешуге жағдай жасайды: бұл қосылыстардың жасаудағы әрекетінің механизмін анықтау, олардың активтілігі мен кеңістіктегі құрылысы арасындағы өзара байланысты анықтау, жаңа дәрі-дәрмек заттарды жасау, сонымен қатар ағзада жүретін процестерді молельдеуге мүмкіндік алу.

Слайд 27

Описание слайда:

Полипептидтер мен белоктардың кеңістіктегі құрылысы. Жоғары молекулалы полипептидтер мен белоктар үшін біріншілік кұрылыммен бірге ұйымдасу деңгейі едәуір жоғары екіншілік, үшіншілік және төртіншілік құрлымдар тән. Полипептидтер мен белоктардың кеңістіктегі құрылысы. Жоғары молекулалы полипептидтер мен белоктар үшін біріншілік кұрылыммен бірге ұйымдасу деңгейі едәуір жоғары екіншілік, үшіншілік және төртіншілік құрлымдар тән. Екінішлік құрылым әдетте α -амин қышқылдар қалдықтары тізбегінде жеткілікті жақын орналқан пептидті топтар арасындағы сутектік байланыстар көмегімен бектгіледі. Оның негізгі түрлері - α - спираль және β - кұрылым. Үшіншілік: құрылым тек сутектік байланыстармен ғана емес, сонымен қатар әрекеттесудің басқа түрлерімен де мысалы, иондық, гидрофобтық әрекеттесулермен, дисульфидті байланыстармен турақтандырылады. Алғашкы үш деңгей барлық белокты молекулалардың құрылымдық ұйымдастырылуы үшін тән. Төртінші деңгей бірнеше полипептидті тізбектерден тұратын біртұтас белокты комплекстердің түзілуі кезінде кездеседі. Белокты молекулалардың ұйымдасуының анағұрлым жоғары деңгейлерінің қаттасуында олардың біріншілік құрылымының маңызы бар, а - Амин қышқылдар қалдықтарының табиғаты және олардың қосылу реті едәуір жоғары ұйымдасқан құрылымдардың тұрақтану сипатын айқындайды. Бұл кезде біріншілік құрылымның маңызды буыны - пептид тобы басты роль атқарады.

Слайд 28

Описание слайда:

Екіншілік құрылым. Л.Поллинг және Р.Кори α -байланыстар төңірегіндегі айналуды шектеу түрлерін ескере отырып, есептеу жолымен полипептидті тізбек үшін ең тиімді конформациялардың бірі кеңістікте оңға қарай оралған спираль түрінде орналасу болып табылатындығын айтты, оны олар α - спираль деп атады. Екіншілік құрылым. Л.Поллинг және Р.Кори α -байланыстар төңірегіндегі айналуды шектеу түрлерін ескере отырып, есептеу жолымен полипептидті тізбек үшін ең тиімді конформациялардың бірі кеңістікте оңға қарай оралған спираль түрінде орналасу болып табылатындығын айтты, оны олар α - спираль деп атады. Тізбектің мұндай конформациясының бекітілуіңде сутектік байланыстар негізгі роль аткарады. Олар α - спиральда карбонил тобының оттегісі және әрбір бесінші α - Амин қышқылдар қалдықтарының NН-тобының әрбір бірінші сутегі атомы арасында түзіледі.

Слайд 29

Описание слайда:

Үшіншілік құрылым. Екіншілік құрылымның кандай да бір элементін қамтитын полипептидті тізбек кеңістікте бүтіндей белгілі ретпен жинақталып орналаса алады, яғни ол үшіншілік құрылымга ие болады, Бұл кезде α -амин қышқылдар қалдықтарының бүйір тізбектегі радикалдары әрекеттесуге түседі. Олар сызықты полипептидті тізбекте бір-бірінен едәуір алшақ орналасқан, бірақ кеңістікте тізбектің иілуінен жақындайды. Үшіншілік құрылым. Екіншілік құрылымның кандай да бір элементін қамтитын полипептидті тізбек кеңістікте бүтіндей белгілі ретпен жинақталып орналаса алады, яғни ол үшіншілік құрылымга ие болады, Бұл кезде α -амин қышқылдар қалдықтарының бүйір тізбектегі радикалдары әрекеттесуге түседі. Олар сызықты полипептидті тізбекте бір-бірінен едәуір алшақ орналасқан, бірақ кеңістікте тізбектің иілуінен жақындайды. Үшіншілік құрылымның тұрақты болуында сутектік байланыстар үлкен роль атқарады. Сутектік байланыстар бүйір тізбек радикалдарының функционалдық топтары арасында, сонымен қатар олар мен пептид топтары арасында түзілуі мумкін.

Слайд 30

Описание слайда:

Денатурация. Белоктардың кеңістіктегі құрылымы бірқатар факторлардың әсерінен (температураның жоғарылауы, орта рН-ның өзгеруі, ультракүлгін немесе рентген сәулелерімен сәулелендіру, механикалық әсерлер) бұзылуы мүмкін. Белоктың табиғи макроструктурасының бұзылуы денатурация деп аталады. Денатурация кезінде біріншілік құрылым сақталады. Денатурация қайтымды болуы мүмкін (ренатурация деп аталады), егер ол құрылымда қайтадан қалпына келетін өзгерістерге жеңіл әкелетін болса. Белок кайтымсыз денатурацияға жылулық әсер ету кезінде жиі ұшырайды. Мысалы, жұмыртқаны пісіру кезінде жұмыртқа альбуминінің ұюы. Денатурацияланған белоктардың ерігіштігі төмендейді, ал ең бастысы - биологиялық активтілігі жоғалады. Денатурация. Белоктардың кеңістіктегі құрылымы бірқатар факторлардың әсерінен (температураның жоғарылауы, орта рН-ның өзгеруі, ультракүлгін немесе рентген сәулелерімен сәулелендіру, механикалық әсерлер) бұзылуы мүмкін. Белоктың табиғи макроструктурасының бұзылуы денатурация деп аталады. Денатурация кезінде біріншілік құрылым сақталады. Денатурация қайтымды болуы мүмкін (ренатурация деп аталады), егер ол құрылымда қайтадан қалпына келетін өзгерістерге жеңіл әкелетін болса. Белок кайтымсыз денатурацияға жылулық әсер ету кезінде жиі ұшырайды. Мысалы, жұмыртқаны пісіру кезінде жұмыртқа альбуминінің ұюы. Денатурацияланған белоктардың ерігіштігі төмендейді, ал ең бастысы - биологиялық активтілігі жоғалады.

Слайд 31

Описание слайда:

Төртіншілік құрылым. Бірнеше жеке полипептидті тізбектер анағұрлым күрделі түзілімге жиналып орналаса алады. Олар сонымен қатар комплекстер немесе агрегаттар деп аталады. Бұл кезде әрбір тізбек өзіне тән біріншілік, екіншілік және үшіншілік құрылымдарды сақтап отырып, кеңістікте ұйымдастырылу дәрежесі өте жоғары комплекстің, яғни төртіншілік құрылымның суббірлігі ролін атқарады. Төртіншілік құрылым. Бірнеше жеке полипептидті тізбектер анағұрлым күрделі түзілімге жиналып орналаса алады. Олар сонымен қатар комплекстер немесе агрегаттар деп аталады. Бұл кезде әрбір тізбек өзіне тән біріншілік, екіншілік және үшіншілік құрылымдарды сақтап отырып, кеңістікте ұйымдастырылу дәрежесі өте жоғары комплекстің, яғни төртіншілік құрылымның суббірлігі ролін атқарады. Белокты агретаттардың төртіншілік құрылымын анықтау теқ қана өте сезімтал физика-химиялық әдістердің (ренттенография, электрондық микроскопия) көмегімен мүмкін болады. Төртіншілік құрылым кейбір белоктарға ғана, мысалы гемоглобинге тән. Гемоглобиннің ең негізгі атқаратын қызметі (ол эритроциттердің басты компоненті) оттегіні өкпеден ағза ұлпаларына тасымалдау болып табылады. Оның төртіншілік құрылымы әрқайсында гем бар төрт полипептидті тізбектерден (суббірліктерден) құралған түзілімге жатады.

Слайд 32

Описание слайда:

Гем кұрамыңдағы темір атомы октаэдрлі конфигураццияға ие, яғни темір мұнда алты коорданациялы. Fе2+ ионы жазық порфирин квадратының орталығыңда орналасқан және ол пиррол сақиналарының төрт азот атомымен байланысқан. Бесінші лиганд α-тізбекте Ніs-87 қлдыіы, оның азот атомымен темір коордиңациялық байланыста болады. Алтыншы координациялық орынға (порфирин циклы жазықуығының басқа жағында) оттегі жоқ кезде су молекуласы орналасады. Өкпеге келген оттегі гемоглобинмен әрекеттескенде, су молекуласы оттегімен алмасады, нәтижесінде оксигемоглобин түзіледі. Таң қалдыратын жағдай, бр комплекстегі Ғе2+ ионының Ғе3+ ионына дейін тотықтайды. Мұның себебі гем қалтасындага О2 молекуласы гидрофобты қоршауда қалуында. Гемоглобиндегі су молекуласы оттегіден басқа лигандтармен де алмастырылуы мүмкін. Мысалы, көміртегі монооксидінің тыныс алу уы ретінде әсері оның оттегіге қарағанда Fе2+ ионымен әлдеқайда берік байланысып, соның салдарынан гемоглобинді қоршауға алуына байланысты. Гем кұрамыңдағы темір атомы октаэдрлі конфигураццияға ие, яғни темір мұнда алты коорданациялы. Fе2+ ионы жазық порфирин квадратының орталығыңда орналасқан және ол пиррол сақиналарының төрт азот атомымен байланысқан. Бесінші лиганд α-тізбекте Ніs-87 қлдыіы, оның азот атомымен темір коордиңациялық байланыста болады. Алтыншы координациялық орынға (порфирин циклы жазықуығының басқа жағында) оттегі жоқ кезде су молекуласы орналасады. Өкпеге келген оттегі гемоглобинмен әрекеттескенде, су молекуласы оттегімен алмасады, нәтижесінде оксигемоглобин түзіледі. Таң қалдыратын жағдай, бр комплекстегі Ғе2+ ионының Ғе3+ ионына дейін тотықтайды. Мұның себебі гем қалтасындага О2 молекуласы гидрофобты қоршауда қалуында. Гемоглобиндегі су молекуласы оттегіден басқа лигандтармен де алмастырылуы мүмкін. Мысалы, көміртегі монооксидінің тыныс алу уы ретінде әсері оның оттегіге қарағанда Fе2+ ионымен әлдеқайда берік байланысып, соның салдарынан гемоглобинді қоршауға алуына байланысты.