Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар

Нажмите для полного просмотра!

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №2

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №3

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №4

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №5

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №6

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №7

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №8

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №9

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №10

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №11

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №12

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №13

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №14

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №15

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №16

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №17

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №18

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №19

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №20

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №21

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №22

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №23

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №24

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №25

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №26

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №27

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №28

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №29

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №30

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №31

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №32

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №33

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №34

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №35

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №36

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №37

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №38

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №39

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №40

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар, слайд №41

Содержание ▲

Вы можете ознакомиться и скачать презентацию на тему Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар. Доклад-сообщение содержит 41 слайдов. Презентации для любого класса можно скачать бесплатно. Если материал и наш сайт презентаций Mypresentation Вам понравились – поделитесь им с друзьями с помощью социальных кнопок и добавьте в закладки в своем браузере.

Слайды и текст этой презентации

Слайд 1

Описание слайда:

Органикалық қосылыстар құрылысының теориялық негіздері және олардың реакцияға қабілеттілігін анықтаушы факторлар Дәріскер: кафедра меңгерушісі, академик, х.ғ.д., профессор Әлиев Н.Ө.

Слайд 2

Описание слайда:

Жоспар 1) Органикалық қосылыстар дегеніміз не? Органикалық қосылыстардың жіктелуі. 2) Органикалық қосылыстардың изомериясы және номенклатурасы. 3) Индуктивік және мезомерлік электрондық эффектілер. 4) Органикалық реакциялардың типтері мен механизмдері бойынша жіктелуі.

Слайд 3

Описание слайда:

Органикалық химия (ОХ) ОХ - көмірсутектер және олардың туындыларының қасиеттерін, құрамын және құрылымын зерттейтін ғылым органикалық қосылыстар - 7 млн астам бейорганикалық қосылыстар - 700 мың Органикалық қосылыстың (ОҚ) көп болу себебі: - изомерлену процессі - көміртек атомының бір – бірімен жай немесе 2-3 еселенетін байланыстың болуы

Слайд 4

Описание слайда:

Биоорганикалық химия БиоОХ- тірі организмдегі процестердің негізінде жататын заттарды, олардың биологиялық функцияларымен тікелей байланыстыра қарастырады. Организмді заттармен және энергиямен қамтамасыз ететін химиялық реакциялардың жиынтығын метаболизм деп атайды. Жасушаларда, тіндерде, ағзада метаболизм барысында түзілетін заттарды метоболиттер деп атайды.

Слайд 5

Описание слайда:

Жіктелуі көміртек тізбегінің құрылымы бойнша

Слайд 6

Описание слайда:

Жіктелуі функционал топтардың табиғатына қарай

Слайд 7

Описание слайда:

Жіктелуі Бір функционал тобы бар қосылыстар аталады монофункционалды бірнеше функционал тобы болса – полифункционалды әр түрлі функционал тобы болса – гетерофункционалды

Слайд 8

Описание слайда:

Химиялық байланыс ОҚ байланыстардың негізгі түрі коваленттік байланыс, яғни байланысатын атомдардың электрондарының жұптасуынан түзілетін химиялық байланыс болып табылады. Екі түрлі болады: σ (сигма),  (пи)

Слайд 9

Описание слайда:

Номенклатура Әрбір жеке қосылысты атауға мүмкіндік беретін ережелер жүйесін – номенклатура деп атайды. ИЮПАК (IUРАС –теориялық және қолданбалы химияның халықаралық одағы) жүйелі номенклатурасы Табиғи қосылыстар үшін аминқышқылдары, көмірсулар, алкалоидтар, стероидтар тривиалды аттары 1) табиғи көздерін (сүттен алынған, лактоза – сүт қанты); 2) ерекше белгілі қасиеттерін (глицерин, грекше glycis- тәтті); 3) алыну жолдарын (пирожүзім қышқылы, пиролиз арқылы пирожүзім қышқылын алу); 4) қолдану аймақтарын (аскорбин қышқылы, лат. skorbut-цинга, қарсы «а», цинга ауруына қарсы деген мағнада) ИЮПАК номенклатурасы ережелері негізінен орын басушы және рационалды номенклатураларынан құрылған (радикало-функционалды).

Слайд 10

Описание слайда:

Номенклатуралық терминдер Молекуланың аталуын қою үшін қосылыс келесі құрылымдық элементтерді бөледі: көмірсутекті радикал бастаушы құрылым орынбасушы сипаттамалық топтар функционалды топтар

Слайд 11

Описание слайда:

Көмірсутекті радикал Көмірсутекті радикал – бір немесе бірнеше сутек атомын алғанда, бір немесе бірнеше валенттілігі бос қалған, молекула қалдығы. Бір валентті радикалдардың атауын кейде –ан жұрнағын –ил-ге ауыстыру жолымен алады. СН3- метил СН3СН2- этил СН3-СН2-СН2- пропил, изопропил СН2=СН- винил СН2=СН-СН2- аллил С6Н5- фенил С6Н5-СН2- бензил Көмірсутек радикалдарының алифатты қатарының атауы – алкилдер (R), ароматты қатары – арилдер (Ar).

Слайд 12

Описание слайда:

Номенклатуралық терминдер Бастаушы құрылым – басты көміртек тізбегі және карбо – және гетероциклдердегі циклды құрылым. Орынбасушы – бастапқы жағдайда сутек атомының орнын басатынын, кезкелген атом және атомдар топтары. Сипаттамалық топтар – тек бастаушы құрылыммен байланысқан және оның құрамына кіретін,функционалды топтар. Функционалды топтар — қосылыстардың қайсы жігіне жататынын анықтайтын, көміртексіз сипаттағы атом және атом топтары.

Слайд 13

Описание слайда:

ИЮПАК номенклатурасының ережесі 1) Заттың атының жалғауын беретін, ең үлкен функционалды топты анықтайды (жұрнақпен). Функционалды топтар жоғарыдан төмен қарай кішіреюіне байланысты орналасқан.

Слайд 14

Описание слайда:

ИЮПАК номенклатурасының ережесі 2) Бастапқы құрлысын анықтайды. Ол үшін ен ұзын неғұрлым көп орынбасушысы, қанықпаған байланыстары бар тізбек алынады. 3) Үлкен функционал топ ең аз нөмір алатындай етіп, бастапқы структураны нөмірлейді. 4) Бастапқы структураның және үлкен функционал топтың атын анықтайды (жалғау). Бастапқы структураның қанықпау дәрежесін жалғаулармен көрсетеді: қаныққан көміртегі қаңқасы үшін - ан, қос байланыс үшін – ен, үш байланыс үшін - ин.

Слайд 15

Описание слайда:

ИЮПАК номенклатурасының ережесі 5) Алфавит ретімен аталатын орынбасушылардың (кіші функционал топтар - префикстер, көміртегісіз орынбасушылар, көміртекті радикалдар) атын анықтайды. Көміртегісіз орынбасушылар – галогендер, нитротоптар, алкокситоптар, алкилтиотоптар. Молекулада қос байланыс және бірнеше бірдей орынбасушыларды белгілеу үшін көптеген (көбейту) жұрнақтар қолданылады: ди-, три-, тетра-, пента- және т.б.

Слайд 16

Описание слайда:

Орынбасушы номенклатура Мысалы: орынбасушы номенклатурасы бойынша атаңыз 1) 1,1,2-триметилбутанол-1 2) 4-амино-2-гидроксибензой қышқылы

Слайд 17

Описание слайда:

Рационалды номенклатура Осы номенклатура бойынша атаулар негізіне гомолог қатарындағы қарапайым (бірінші) өкілі алынады. Қалған қосылыстар осы қосылыстардың туындылары деп қарастырылады, сутек атомының орынбасумен көмірсутектерден немесе радикалдардан түзілген. Орынбасушының орналасуын белгілеу үшін грек әріптері қолданылады. СН3-NH2 метиламин триметилэтилметан

Слайд 18

Описание слайда:

Радикало-функционалды номенклатура Органикалық радикалдың атауын қосатын, қосылыстың химиялық класын анықтайтын, мінездемелік функционалды топтың аты негізгі атауына жатады. C2H5OH этил спирті C2H5Cl этилхлорид CH3–O–C2H5 метилэтил эфирі CH3–CO–CH = CH2 метилвинилкетон СН3-С(О)-С6Н5 метилфенилкетон

Слайд 19

Описание слайда:

Изомерлер Изомерлер – құрамы бірдей, бірақ атомдардың байланысу реті әртүрлі немесе кеңістіктегі орналасуы, қасиеттері әртүрлі қосылыстар. Екі топқа бөлінеді: структуралық стереоизомерлер (кеңістік)

Слайд 20

Описание слайда:

Структуралық изомерлер Структуралық изомерлер өздерінің химиялық құрлысы яғни атомдардың арасындағы байланыстардың табиғаты немесе реті бойынша ажыратылады. 1) тізбек изомерлері 2) орналасу изомерлері: а) қанықпаған байланыс б) функционалды топ 3) функционалды топтың изомерлері

Слайд 21

Описание слайда:

Стереоизомерлер Стереоизмерлер - молекуладағы атомдардың кеңістіктегі орналасуымен бөлектенеді. Стереохимияда негізгі екі түсінік бар: конфигурация конформацияны

Слайд 22

Описание слайда:

Конфигурация Конфигурация – молекуладағы атомдардың кеңістікте белгілі ретпен орналасуы. Конфигурациялық изомерлерге жатады: оптикалық изомерлер (асимметриялық көміртек атомында – хиралды орталық бар) геометриялық изомерлер (цис-транс-изомерлер)

Слайд 23

Описание слайда:

Конфигурация Витамин А (ретинол) көру процесіне қатысады, молекуласында 5 қос байланысы бар және әрбіреуі үшін көмірсутек радикалдары транс - жағдайда орналасқан (олл-транс) (активтілігі 100%). Оның 9-цис-изомерінң активтілігі 5 есе төмен (активтілігі 22%).

Слайд 24

Описание слайда:

Конформация Конформация – деп белгілі бір конфигурациядағы молекуланың атомдарының бір немесе бірнеше σ-байланыстар айналасында бұрылу нәтижесінде кеңістіктегі орналасуын айтамыз. Конформациялық изомерлерді (конформерлер) өзара ауысуы химиялық байланыстың үзілуінсіз жүзеге асады.

Слайд 25

Описание слайда:

Конформация Ашық тізбекті ашу үшін қысқыш және ирек (өте тиімді) тәрізді конформациялар арқылы көрсетуге болады. Пальмитин С15Н31СООН және стеарин С17Н35СООН қышқылдары клетка мембранасында липидтердің құрамында ирек конформациясында кездеседі.

Слайд 26

Описание слайда:

Электртерістілігі (ЭТ) Органикалық қосылыстардың құрамындағы элементтердің электртерістілігі, яғни атомдарды өзара байланыстыратын валенттік электрондарды тарту қабілеті әртүрлі болып келеді. ЭТ әртүрлі факторларға тәуелді: ядроның эффективті зарядына орынбасушының әсеріне атомдардың гибридтенуіне

Слайд 27

Описание слайда:

Электртерістірігі Америка химигі Лайнус Полинг атомдардың электртерістірігінің сандық сипаттамасын (Полинг қатары) ұсынды. Электртерістілігі әртүрлі атомдар байланысқан кезде коваленттік байланыстың электрондық тығыздығы электртерістілігі жоғары атомға қарай ығысады.

Слайд 28

Описание слайда:

Полярлануы Байланыстың полярлануы, байланыс электрондарының сыртқы электр өрісінің әсерінен ығысу мөлшері. Полярлануына қарай π - байланыс σ – байланысқа қарағанда күштілеу келеді, себебі π - байланыстың электрондар тығыздығы неғұрлым ядродан алыс орналасқандықтан. Полярлану тек бір байланыста ғана болып қалмай, тізбек бойынша беріледі.

Слайд 29

Описание слайда:

Электрондық эффектілер Барлық молекула құратын атомдар байланыста болады және өзара бірімен әсерлесуді сезінеді. Бұл әсерлер электрондық эффектілердің көмегімен ковалентті байланыстың жүйесі арқылы беріледі. Электрондық эффектілер екі түрлі болады: Индуктивті (I) Mезомерлі (M)

Слайд 30

Описание слайда:

Индуктивті эффект 1. Индуктивті эффект бұл орынбасушының әсерінен электрондар тығыздығының σ - байланыс арқылы берілуі. Индуктивті эффекттің пайда болу себебі атомдардың ЭТ әртүрлі болуы. Индуктивті эффект оң да, теріс те болады, яғни +I,-I. Электрондар тығыздығын өзіне тартатын атомды немесе атомдардың тобын электроноакцептор (–I) деп атайды. Электрондар тығыздығын көрші атомға беретін топтарды электронодонор (+I) деп атайды.

Слайд 31

Описание слайда:

Индуктивті эффект Индуктивті эффектіні байланыс бойынша түзу стрелкамен көрсетеді, стрелканың ұшы ЭТ жоғары атомға қарай бағытталады. σ-байланыстың әлсіз полярлануы себебінен индуктивті эффект тізбек бойынша тез өшеді, және оның әсері негізінен орынбасушыдан екі атомға дейін ғана беріледі.

Слайд 32

Описание слайда:

Мезомерлі эффект 2. Мезомерлі эффект (қабысу эффектісі) бұл орынбасушының әсерінен электрондар тығыздығының π- байланыстардың жүйесімен таралуы. Мезомерлі эффект оң да теріс те болады, яғни + M, - M. Мезомерлі эффект қабысқан жүйелері бар молекулаларда байқалады. π, π - қабысқан жүйе CH2 = CH – CH = CH2 бутадиен – 1,3 • • • • • • p,π - қабысу, яғни р орбиталі бар атом (O, N, гал) π- байланыспенен кезектесіп келсе. • • CH2 = CH – Cl винилхлорид

Слайд 33

Описание слайда:

Мезомерлі эффект Мезомерлік эффект графикалық түрде иілген стрелка арқылы көрсетіледі, стрелканың басы ығысатын р немесе π – электрондардан басталып, соңы электрондар ығысқан атомда немесе байланыста аяқталады.

Слайд 34

Описание слайда:

Кейбір атом (топшалардың) электрондық әсерлері

Слайд 35

Описание слайда:

Субстрат және реагент Құрамындағы көміртек атомының жаңа байланыстың түзілуі жүретін зат молекуласы, ереже бойынша субстрат (органикалық зат) деп аталады. Реагент (бейорганикалық зат) субстратқа шабуыл жасайды. Егер реакцияда екі органикалық зат болса, онда кезкелгенін субстрат деп атауға болады.

Слайд 36

Описание слайда:

Органикалық реакцияның жіктелуі Органикалық реакциялар бірнеше әдіспен жіктеледі: соңғы нәтижесіне қарай және субстрат пен реагентте байланыстың өзгеруіне қарай Соңғы нәтижесіне қарай жіктелуі: 1) орын басу реакциялары (S) 2) қосып алу реакциялары (А) және оларға қарама – қарсы бөліп шығару немесе элимендеу (Е) реакциялары 3) қайта топтасу реакциясы 4) тотығу және оларға кері тотықсыздану реакциялары.

Слайд 37

Описание слайда:

Органикалық реакцияның жіктелуі Субстрат пен реагенттегі байланыстардың сипаты бойынша жіктелуі Субстратта байланыстың үзілуіне қарап барлық химиялық реакциялар радикалды және ионды болып бөлінуі мүмкін. Жарықтың және радиоактивті сәуленің әсерінен, жоғары температурада үзілуге кіші полярланған (полярсыз) байланыстың (С—С, С—Н) түсуі кезінде, реакция радикалды механизм бойынша жүреді. Ионды механизм, ереже бойынша, полярлы ковалентті байланыстардың үзілуі кезінде (С—галоген, С—О және т.б.).

Слайд 38

Описание слайда:

Коваленттік байланыстың ыдырауы Гомолититтік ыдырау Радикалдық реакцияларда субстратта байланыс гомолиттік болып бөлінеді және осы кезде бос радикал түзіледі. R : X R + X Гетеролиттік ыдырау Гетеролитті механизм бойынша, коваленттік байланыстың үзілуі кезде, электрон жұбын байланыстың бір атомы алып кетуі мүмкін. Гетеролиттік реакциялар электрофильді (E) және нуклеофильді (N) болуы мүмкін. R : X R:- + X+ анион (N) катион (Е)

Слайд 39

Описание слайда:

Электрофилді механизм Егер субстраттың реакциялық орталығы электрон тығыздығы жоғары болса (-) (электронды жақсы көреді), ал реагент электрофил болса, онда реакция электрофилді механизм бойынша жүреді. Электрофилді реагенттер : толық оң зарядты – протон Н+, бром катионы Br+, нитроний катионы NO2+, карбкатион R3C+ электронейтралды күкірт триоксиді SO3 Электрофильді орын басу реакциялары (SЕ) ароматты қосылыстарға тән, Электрофильді қосып алу реакциялары (АЕ) қанықпаған көмірсутектеріне тән.

Слайд 40

Описание слайда:

Нуклеофильді механизм Субстраттың реакциялық орталығында ішінара оң заряд (+) пайда болғанда, реакция нуклеофильді механизм бойынша жүреді. Нуклеофильді реагенттер (ядроны жақсы көреді) сыртқы электрон қабатында жұп электроны бар бөлшектер. Осы электрон жұбы арқылы жаңа ковалентік байланыс тұзе алады. Олар теріс зарядты (гидроксид ионы ОН-, гидрид ионы Н-, хлорид ионы Cl-) немесе электронейтралды (H2O, NH3, R–NH2) болуы мүмкін. Спирттерге, галогентуындыларына және карбон қышқылдарына нуклеофильді орын басу (SN), ал альдегидтер мен кетондарға нуклеофильді қосып алу (АN) реакциялары тән.